مرتضى راوندى

124

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

يافت ، قبل از همه ، مصر ، بابل ، آشور ، پارس ، چين ، هند در آسيا و افريقا و يونان و روم در اروپا بوده است . . . بعضى از كشورها در تكامل فرهنگى و اجتماعى خود از كنار نظام برده‌دارى گذشته و بدون عبور از اين مرحلهء تاريخى مستقيما به نظام فئودالى گام نهادند . . . در شرايط جهانى خاص عصر ما ، عبور به مرحلهء برده‌دارى يا فئوداليسم يا حتى سرمايه‌دارى نمىتواند امرى اجتناب‌ناپذير تلقى شود . برعكس در شرايط كنونى برخوردهاى اجتماعى در عصرى كه حيات هرملتى بطريقى با زندگى فرهنگى و اقتصادى ملل ديگر پيوند يافته است و در زمانى كه سير تاريخ ، در مجموع ، بوسيلهء ملتهايى هدايت مىشود كه در جبههء مقدم تكامل اجتماعى و تمدن قرار دارند ، طبيعىترين راه تكامل ملتهايى كه در شاهراه عمومى تاريخ ، عقب مانده و يا بر اثر هجوم استعمار عقب رانده شده‌اند ، جهش از روى تمام مراحل تاريخى به عاليترين مرحلهء تمدن زمان است . . . نظام برده‌دارى در مقايسه با نظام اشتراكى اوليه گامى به پيش محسوب مىشود . زيرا فقط با ظهور برده‌دارى است كه قسمتى از نيروى انسانى ، از مشقات كار دستى فراغت مىيابد . با تكامل ادوات و وسايل توليدى رفته‌رفته مالكيت خصوصى به وجود مىآيد و حق تملك نه فقط بر محصول كار بلكه بر خود توليدكننده نيز مسلم مىگردد . به اين ترتيب بردگان ملك طلق ارباب شدند . بردگان از راه جنگ و غارتگرى به دست فاتحان مىافتادند . بعدها افراد وامدار و تهيدست نيز به خيل بردگان اضافه شدند . در نظام برده‌دارى براى نخستين‌بار جامعه به طبقات مختلف المنافع تقسيم مىشود . طبقه به گروهى از مردم اطلاق مىشود كه داراى منافع اقتصادى و اجتماعى مشترك هستند . پس‌ازآنكه در نتيجهء تكامل وسايل توليدى اضافه توليد به وجود آمد ، صاحبان برده به بهره‌كشى از كار بردگان پرداختند ، و چون بردگان غالبا در نتيجهء مظالم برده‌داران راه طغيان پيش مىگرفتند ، طبقهء اربابان براى حفظ موقعيت اقتصادى و اجتماعى خود ، سازمانى به نام دولت پديد آوردند تا در پناه آن بتوانند از سرپيچى بردگان جلوگيرى كنند . نخستين وظيفهء دولت برده‌دار اعمال فشار به منظور بهره‌كشى دايمى از كار زحمتكشان بود ، و وظيفهء دوم آن گسترش خاك به قصد غلبه بر اقوام و قبايل ديگر و تبديل آنان به برده يا خراجگزار بود . نخستين دولت برده‌دار آسيا و افريقا در بين هزارهء چهارم و دوم قبل از ميلاد ، در بين النهرين ، سومر ، اكد ، بابل ، و نيز در سرزمينهاى چين و هند تأسيس شد . پادشاهى آشور در نيمهء اول هزارهء دوم به وجود آمد . در همين دوران بود كه امپراتورى نيرومند هيتى در فلات آسياى صغير بنيان گرفت . در قرن پانزدهم پيش از ميلاد در سرزمين كنونى يمن ، پادشاهى قديمى عرب ، ميتانى ، تشكيل شد و در هزارهء اول در ماوراى قفقاز ، پادشاهى اورارتو ايجاد گرديد . بعدها در قرن هفتم تا ششم پيش از ميلاد در آسياى مركزى ، دولت خوارزم و در سرزمين افغانستان كنونى پادشاهى كوشانها به وجود آمد . در قرن هشتم پيش از ميلاد ، در بخش غربى ايران ، مادها حكومت خود را تأسيس كرده بودند و در قرن ششم پيش از ميلاد امپراتورى پارس جانشين آنان شد .